นโยบายสาธารณะและการวางแผน

ความหมาย

1. กิจกรรมที่ทำโดยรัฐบาลซึ่งครอบคลุมกิจกรรมทั้งหมดของรัฐบาล (Ira Sharkansky)

2. สิ่งที่รัฐบาลเลือกที่จะกระทำหรือไม่กระทำ (Thomas R.Dye)

“กิจกรรมของรัฐบาลที่เลือกจะกระทำหรือไม่กระทำโดยมุ่งถึงค่านิยมและผลประโยชน์ของสังคมส่วนรวม

เป็นสำคัญโดยเน้นข้อบัญญัติที่ชอบด้วยกฎหมาย”

ประเภทของนโยบายสาธารณะ

- นโยบายมุ่งเน้นขอบเขตเฉพาะด้าน (การเมือง บริหาร เศรษฐกิจ สังคม) และนโยบายมุ่งเน้นสถาบัน

กำหนดนโยบาย (นิติ บริหาร ตุลาการ)

- นโยบายมุ่งเน้นเนื้อหาสาระ (สร้างทางด่วน สร้างเขื่อน) และนโยบายมุ่งเน้นขั้นตอนการปฏิบัติ (ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมโดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ)

- นโยบายมุ่งเน้นการควบคุมโดยรัฐ (อาวุธปืน การพนัน ลดอุบัติเหตุจากการขี่รถจักรยานยนต์) และนโยบายมุ่งเน้นการควบคุมตนเอง (พรบ.วิชาชีพเภสัชกรรม ทนายความ)

- นโยบายมุ่งเน้นการกระจายผลประโยชน์ (นโยบายการแก้ปัญหาธุรกิจอสังหาริมทรัพย์) และนโยบายมุ่งเน้นการกระจายความเป็นธรรม เช่น นโยบายการศึกษาขั้นพื้นฐาน นโยบายการจัดตั้งธนาคารเพื่อเกษตรและสหกรณ์

- นโยบายมุ่งเน้นเชิงวัตถุ (นโยบายช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบอุทกภัย นโยบายปรับปรุงชุมชนแออัด) และนโยบายมุ่งเน้นเชิงสัญลักษณ์ (นโยบายรณรงค์รักษาสิ่งแวดล้อม นโยบายส่งเสริมเอกลักษณ์

ไทย)

- นโยบายมุ่งเน้นลักษณะเสรีนิยม (การแปรรูปรัฐวิสาหกิจ การกระจายอำนาจการปกครองส่วนท้องถิ่น) และนโยบายมุ่งเน้นลักษณะอนุรักษ์นิยม (นโยบายจัดตั้งรัฐวิสาหกิจเพื่อผูกขาดสินค้าและบริการ)

- นโยบายมุ่งเน้นลักษณะสินค้าสาธารณะ (นโยบายป้องกันประเทศ นโยบายควบคุมจราจร) สินค้าเอกชน (การเก็บขยะของเทศบาล การไปรษณีย์โทรเลข)

ตัวแบบนโยบายสาธารณะ

๑. ตัวแบบชนชั้นนำ 

ชนชั้นปกครองมีอำนาจในการตัดสินนโยบาย

ข้าราชการทำหน้าที่เพียงนำนโยบายที่ถูกกำหนดโดยชนชั้นนำไปสู่ประชาชน

นโยบายสาธารณะถูกครอบงำโดยชนชั้นนำ

๒.ตัวแบบดุลยภาพระหว่างกลุ่ม

คนในสังคมประกอบไปด้วยกลุ่มอิทธิพลและกลุ่มผลประโยชน์

กลุ่มอิทธิพลมุ่งเรียกร้องการรักษาความเป็นธรรมของสังคม

กลุ่มผลประโยชน์มุ่งรักษาสิทธิและผลประโยชน์ของตนเพื่อป้องกันการละเมิด

นโยบายจึงเป็นผลผลิตของดุลยภาพระหว่างกลุ่ม

๓.ตัวแบบเชิงระบบ

David Easton การเมืองต้องดำรงอยู่อย่างเป็นระบบ

นโยบายสาธารณะคือ ผลผลิตของระบอบการเมืองซึ่งเกิดจากอำนาจในการจัดสรรค่านิยมหรืออำนาจในการตัดสินใจนโยบายของระบบการเมือง

-ความต้องการของประชาชนที่มีต่อระบบการเมือง เช่น การศึกษา สาธารณสุข สวัสดิการ 

-การสนับสนุนของประชาชนที่มีต่อระบบการเมือง เช่น การปฏิบัติตามกฎหมาย การชำระภาษี

๔.ตัวแบบสถาบัน

นโยบายสาธารณะ คือ ผลผลิตของระบบสถาบันการเมือง (นิติ บริหาร ตุลาการ)

ความสัมพันธ์ระหว่างนโยบายสาธารณะกับสถาบันราชการจะดำเนินไปอย่างใกล้ชิดคือ นโยบายจะไม่มีผลเป็นนโยบายสาธารณะจนกว่านโยบายจะได้รับความเห็นชอบและถูกนำไปปฏิบัติ และบังคับใช้โดยสถาบันราชการที่รับผิดชอบ
-สถาบันราชการเป็นผู้รับรองความชอบธรรมของนโยบาย(ข้อผูกพันทางกฎหมายที่ประชาชนต้องปฏิบัติ) , มีลักษณะครอบคลุมทั้งสังคม, รัฐบาลเป็นผู้ผูกขาดอำนาจการบังคับใช้
๕.ตัวแบบกระบวนการ

จำแนกปัญหา--จัดทำทางเลือกนโยบาย--ให้ความเห็นชอบนโยบาย--ปฏิบัติ--ประเมินผล
๖.ตัวแบบหลักเหตุผล
ระบบข้อมูลและการวิเคราะห์
๗.ตัวแบบการเปลี่ยนแปลงจากเดิมบางส่วน